Kaynaksız Haberler Gazeteciliğin En Büyük Sorunlarından Biri
Günümüzde gazetecilik, teknolojinin gelişmesiyle birlikte hiç olmadığı kadar hızlı bir hale geldi. Bir olay yaşanıyor, birkaç dakika içerisinde sosyal medyada paylaşılıyor, ardından internet haber sitelerinde yer almaya başlıyor. Ancak bu hız, beraberinde gazeteciliğin en önemli sorunlarından birini de getiriyor; Kaynaksız ve doğrulanmamış haberler.
Gazeteciliğin temelinde hızdan önce doğruluk, güvenilirlik ve kamu yararı vardır. Bir haber ne kadar hızlı yayımlanırsa yayımlansın, eğer kaynağı belli değilse ve doğruluğu araştırılmamışsa, o haber gazetecilik açısından ciddi soru işaretleri taşır.
Özellikle yerel internet medyasında zaman zaman “Edinilen bilgilere göre”, “İddiaya göre”, “Sosyal medyada gündem oldu” gibi ifadeler kullanılarak haberler yayımlanıyor. Elbette gazetecilikte kaynağın gizli tutulması gereken durumlar olabilir. Ancak kaynağın gizli olması ile kaynağın hiç olmaması aynı şey değildir.
Bir gazeteci, haberini yayımlamadan önce kendisine şu soruları sormalıdır:
Bu bilgiyi nereden aldım?
Bilgiyi doğruladım mı?
Karşı tarafın görüşünü aldım mı?
Haber kamu yararı taşıyor mu?
Yayımladığım bilgi bir kişinin veya kurumun itibarını haksız yere zedeleyebilir mi?
Bu soruların cevabı verilmeden hazırlanan haber, yalnızca bir internet paylaşımından ibaret kalabilir.
Gazetecilik “Önce Ben Vereyim” Yarışı Değildir
İnternet haberciliğinde rekabet oldukça yoğun. Bir haber başka bir sitede yayımlandığında, bazı internet siteleri haberi herhangi bir araştırma yapmadan kendi sitelerine taşıyabiliyor.
Bazen haberin kaynağı bile belirtilmiyor.
Daha da vahimi, başka bir haber sitesinde yer alan iddia birkaç internet sitesinde yayımlandığında, kısa süre içerisinde “doğrulanmış bilgi” algısı oluşabiliyor.
Oysa beş farklı internet sitesinin aynı yanlış bilgiyi yayımlaması, o bilgiyi doğru hale getirmez.
Gazetecilikte asıl başarı, haberi herkesten önce vermek değil; doğru haberi güvenilir biçimde kamuoyuna ulaştırmaktır.
“İddiaya Göre” Her Şeyin Kılıfı Olmamalı
“İddiaya göre” ifadesi gazetecilikte önemli bir yere sahiptir. Ancak bu ifade, gazetecinin doğrulama sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Bir kişinin adı, bir kurum, bir olay veya ciddi bir suçlama söz konusuysa çok daha dikkatli olunmalıdır.
Çünkü internet ortamında yayımlanan bir haber yalnızca o gün okunup geçilmiyor. Arama motorlarında yıllarca kalabiliyor. Sosyal medya üzerinden binlerce kişiye ulaşabiliyor.
Yanlış bir haberin düzeltilmesi ise çoğu zaman ilk haber kadar görünür olmuyor.
İşte burada gazetecinin sorumluluğu başlıyor.
Kaynak Göstermek Güven Meselesidir
Bir haberin kaynağını belirtmek, yalnızca mesleki bir formalite değildir.
Kaynak göstermek, okuyucuya:
“Bu bilgiyi nereden aldığımızı biliyoruz ve haberimizin arkasında duruyoruz.”
mesajını verir.
Resmî açıklamalar, kurumların duyuruları, olay yerinden alınan bilgiler, yetkili kişilerin açıklamaları ve gazetecinin kendi saha çalışması haberin güvenilirliğini artıran unsurlardır.
Elbette her haberin kaynağı aynı şekilde açıkça yazılamayabilir. Ancak gazeteci, kendi mesleki sorumluluğu açısından haberin dayandığı bilgiye gerçekten ulaşmış ve mümkün olduğu ölçüde doğrulamış olmalıdır.
Yerel Gazetecilikte Sorumluluk Daha Büyük
Yerel basın, toplumun günlük yaşamına doğrudan dokunur.
Bir ilçede meydana gelen trafik kazası, bir vatandaşın kaybolması, bir kamu kurumuyla ilgili iddia, belediye hizmetleri, eğitim, sağlık veya adli olaylar hakkında yayımlanan haberler doğrudan insanların hayatını etkileyebilir.
Bu nedenle yerel gazetecinin yaptığı hata, ulusal ölçekte yapılan bir hatadan daha az önemli değildir.
Hatta küçük yerleşim yerlerinde insanlar birbirlerini yakından tanıdığı için yanlış bir haberin sosyal etkisi çok daha ağır olabilir.
Bir kişi hakkında yayımlanan doğrulanmamış bir iddia, o kişinin ailesini, iş hayatını ve toplumdaki itibarını etkileyebilir.
Bu nedenle yerel gazetecilikte etik kuralların ve haber doğrulama kültürünün daha fazla önemsenmesi gerekiyor.
Tıklanma Uğruna Güven Kaybedilmemeli
İnternet haberciliğinde tıklanma elbette önemlidir. Haber sitelerinin ayakta kalabilmesi için okuyucuya ulaşması gerekir.
Ancak tıklanma uğruna gerçeğin önüne geçilirse, kısa vadede kazanılan trafik uzun vadede güven kaybına dönüşür.
Okuyucu bir kez yanıltıldığında, o haber sitesine olan güvenini kaybedebilir.
Oysa gazetecinin en büyük sermayesi ne bilgisayarıdır ne internet sitesi ne de sosyal medya hesabıdır.
Gazetecinin en büyük sermayesi güvendir.
Güven bir günde kazanılmaz. Yıllar içerisinde doğru haberlerle oluşturulur. Ancak tek bir yanlış ve kaynaksız haber, yıllarca oluşturulan güveni ciddi biçimde zedeleyebilir.
Haber Yapmak Kolay, Gazetecilik Yapmak Sorumluluktur
Bugün herkes birkaç dakika içerisinde bir internet sitesi kurabilir. Herkes sosyal medya hesabından bilgi paylaşabilir. Herkes bir başlığı kopyalayıp yayımlayabilir.
Fakat gazetecilik bundan ibaret değildir.
Gazetecilik; araştırmak, soru sormak, doğrulamak, farklı tarafları dinlemek, kamu yararını gözetmek ve gerektiğinde “Bu bilgiyi henüz doğrulayamadım” diyebilmektir.
Bazen en doğru gazetecilik, haberi herkesten önce yayımlamak değil, doğrulanana kadar beklemektir.
Çünkü gazeteci için “ilk olmak” önemli olabilir; fakat doğru olmak çok daha önemlidir.
İnternet medyasının geleceği, yalnızca teknolojinin gelişmesine değil, gazetecilik kalitesinin yükselmesine de bağlıdır.
Kaynaksız, doğrulanmamış ve yalnızca sosyal medya paylaşımlarına dayanan haberler çoğaldıkça internet medyasına duyulan güven de zarar görecektir.
Bu nedenle tüm meslektaşlarımıza büyük bir sorumluluk düşüyor.
Haber yapalım ama önce araştıralım.
Hızlı olalım ama doğrulamayı unutmayalım.
Okuyucuya ulaşalım ama güvenimizi kaybetmeyelim.
Çünkü gazetecilik yalnızca bir haberi yayımlamak değildir.
Gazetecilik, yayımladığımız haberin arkasında durabilecek kadar sorumluluk sahibi olmaktır.
Gazeteci Sait Salıcı
Göz TV Köşe Yazısı
02:00
News